Kalifornijska sprawa o dyskryminację przeciwko Tesli trafiła na wokandę. Bez ławy przysięgłych i bez limitu odszkodowań.

Kalifornijski Departament Praw Obywatelskich rozpoczął 21 września 2026 roku w Oakland przedstawianie argumentów w sprawie o dyskryminację rasową przeciwko Tesli, cztery i pół roku po jej wniesieniu. Proces ma potrwać do 30 października i — w przeciwieństwie do niemal wszystkich innych spraw wytoczonych fabryce we Fremont — nie rozstrzygnie go ława przysięgłych.

Sędzia zamiast ławy przysięgłych i brak górnego limitu

Sędzia Peter Borkon z Sądu Wyższego hrabstwa Alameda rozpozna sprawę bez udziału ławy przysięgłych i sam orzeknie o odpowiedzialności. To ma znaczenie. Kwoty zasądzane przez ławy przysięgłych w sprawach o dyskryminację bywają spektakularne, a potem zostają obcinane w toku kontroli instancyjnej — Tesla przeszła już ten schemat. Rozstrzygnięcie sędziego zapada bez tego napompowania, przez co trudniej je zbagatelizować i trudniej obniżyć.

Skala ryzyka finansowego jest nieograniczona. Kalifornijska ustawa Fair Employment and Housing Act, inaczej niż przepisy federalne, nie przewiduje górnego limitu odszkodowania, jakie sąd może zasądzić. Stan wniósł pozew na podstawie FEHA oraz Equal Pay Act w lutym 2022 roku.

Co stan musi udowodnić

Departament zarzuca, że czarnoskórzy pracownicy we Fremont byli narażeni na powszechne nękanie, w tym rasistowskie wyzwiska i rasistowskie graffiti, a Tesla ani temu nie zapobiegła, ani nie zareagowała odpowiednio, gdy już o tym wiedziała. Zarzuca też segregację rasową przy rozdzielaniu pracy: czarnoskórzy pracownicy mieli być kierowani do najgorzej płatnych i najmniej pożądanych zadań, otrzymywać niższe wynagrodzenie i być pomijani przy awansach.

Relacja Electreka z akt sprawy dodaje liczby, których nie podają depesze agencyjne: lukę płacową rzędu 1533 USD miesięcznie między czarnoskórymi a białymi pracownikami w okresie od czerwca 2018 do czerwca 2024 roku oraz dział HR obsadzony mniej więcej jedną osobą na 604–740 zatrudnionych. To liczby przedstawione przez stan, a nie ustalenia sądu.

Tesla zaprzecza jakimkolwiek nieprawidłowościom, twierdzi, że nie toleruje dyskryminacji, i deklaruje, że zwalniała pracowników, u których stwierdzono niewłaściwe zachowanie.

To nie jest pozew zbiorowy — i w tym właśnie rzecz

Odrębny, prywatny pozew zbiorowy dotyczący tej samej fabryki poszedł przeciwną drogą. Ponad 6000 czarnoskórych pracowników miało już zgodę na pozywanie jako grupa, dopóki sędzia w tamtej sprawie nie cofnął tej decyzji, zostawiając im dochodzenie roszczeń pojedynczo, jedno po drugim. Electrek podaje, że po częściowej ugodzie z lipca 2026 roku około 580 osób prowadzi sprawy indywidualnie.

To właśnie ta zmiana decyzji sprawia, że sprawa stanu waży tyle, ile waży. Gdy grupa się rozpada, znika też droga do rozstrzygnięcia obejmującego całą fabrykę — roszczenia indywidualne są wolniejsze, taniej je po cichu zamknąć ugodą i nie prowadzą do orzeczenia o zakładzie pracy jako całości. Stanowy organ nadzoru nie potrzebuje zgody sądu na reprezentowanie grupy, więc to obecnie jedyne postępowanie, które może przynieść ustalenia na temat samego Fremont, a nie na temat doświadczeń jednego pracownika.

Tesla od dekady odpowiada na zarzuty dotyczące Fremont. Były operator windy Owen Diaz uzyskał w 2021 roku od ławy przysięgłych 137 mln USD, sędzia obciął tę kwotę do 15 mln USD, a druga ława ustaliła ją na 3,2 mln USD. Amerykańska Komisja ds. Równych Szans Zatrudnienia (EEOC) ma własny, wciąż nierozstrzygnięty pozew o nękanie. Żadna z tych spraw nie doprowadziła do orzeczenia, czy dyskryminacja miała charakter zakładowy.

Dlaczego to ma znaczenie w Europie

Bilans Tesli w relacjach z pracownikami w Europie nie jest kwestią abstrakcyjną, lecz przedmiotem realnego sporu. Konflikt z IF Metall w Szwecji trwał 1021 dni, zanim związek go zakończył, a akcje solidarnościowe objęły 264 zablokowane stanowiska Supercharger. Europejscy nabywcy flotowi coraz częściej stosują w zakupach kryteria pracownicze, a z orzeczeniem sądu — niezależnie od jego treści — trudniej polemizować niż z oświadczeniem prasowym.

Wyroku nie należy się spodziewać przed listopadem. Borkon może odroczyć wydanie orzeczenia po zamknięciu rozprawy 30 października.