Enkele uren nadat de Cybercab in Austin begon met het vervoeren van betalende passagiers, plaatste Elon Musk een bericht dat "de Cybercab-motor geen zeldzame aardmetalen gebruikt, maar hetzelfde bereik behoudt! Dit was buitengewoon moeilijk te realiseren." Het is de eerste Tesla in productie met een tractiemotor die zonder die metalen is gebouwd, en daarmee lost het bedrijf een belofte in die het drieënhalf jaar geleden deed.
De belofte, en wat die waard werd geacht
Op Tesla's Investor Day van 1 maart 2023 zei Colin Campbell, VP powertrain engineering, dat de volgende generatie permanentmagneetmotoren van Tesla geen zeldzame aardmetalen zou gebruiken. Hij wees daarbij op de stijgende vraag en op de "milieu- en gezondheidsrisico's" van de winning ervan.
De analisten van Adamas Intelligence rekenden het twee dagen later door, en hun rekensom vormt het noodzakelijke tegenwicht tegen Musks framing. In 2022 waren tractiemotoren van elektrische personenauto's goed voor ongeveer 12% van het wereldwijde verbruik van neodymium-ijzer-boormagneten, het type dat vrijwel elke EV-motor gebruikt, en Tesla nam daarvan 15 tot 20% voor zijn rekening. De volledige magneetbehoefte van Tesla's tractiemotoren kwam daarmee uit op 2 tot 3% van de wereldwijde vraag. Adamas voorspelde dat een volledige overstap de wereldvraag naar die magneten tegen 2035 met 3 tot 4% zou verlagen, een deuk die volgens het bureau "vrijwel onopgemerkt" zou blijven.
Dit ontspant de markt voor zeldzame aardmetalen dus niet. Wat het wel verandert, is Tesla's eigen blootstelling eraan.
Waarom het om die blootstelling draait
| Datum | Wat er veranderde |
|---|---|
| 4 april 2025 | China stelde exportcontroles in op zeven zware zeldzame aardmetalen - samarium, gadolinium, terbium, dysprosium, lutetium, scandium en yttrium - plus hun metalen, legeringen en afgewerkte magneten |
| Voorjaar 2025 | De leveringen liepen sterk terug; het IEA noteerde dat autofabrikanten in de Verenigde Staten en Europa hun bezetting verlaagden of lijnen kort stillegden bij gebrek aan magneten |
| 1 december 2025 | De controles werden uitgebreid naar goederen die buiten China worden gemaakt en Chinees materiaal bevatten of met Chinese procestechnologie zijn geproduceerd |
China raffineert meer dan 98% van de zware zeldzame aardmetalen ter wereld. Dysprosium en terbium zijn de elementen die voorkomen dat een neodymiummagneet demagnetiseert wanneer een motor heet wordt, precies de reden waarom tractiemotoren ze nodig hebben, en waarom de lijst van april 2025 autofabrikanten trof en niet de consumentenelektronica.
Wat het technisch kost
Tesla heeft niet gezegd waarvan de magneten zijn gemaakt. Ferriet is de voor de hand liggende kandidaat - het heeft eerder ontwerpen zonder zeldzame aardmetalen aangedreven - en uit de Adamas-analyse uit 2023 bleek de afruil onverbiddelijk. Eén ferrietmotor van Proterial evenaarde het vermogen en toerental van een eenheid met zeldzame aardmetalen, maar woog 30% meer; een andere haalde zijn prestaties terug door 50% sneller te draaien, ten koste van koppel.
Daartegenover stelt Tesla dat de aandrijfeenheid van de Cybercab 18% kleiner en 25% lichter is dan de beste concurrerende eenheid - een cijfer dat kwam samen met de overige productiedetails van de Cybercab, en zonder dat er een concurrent werd genoemd. Electrek meldt een verbruik van 165 Wh/mi, wat de auto - als dat de definitieve certificering doorstaat - tot de zuinigste EV op de markt zou maken. Het ferrietnadeel overwinnen én tegelijk kleiner en lichter worden is het deel dat werkelijk moeilijk zou zijn, en het is precies het deel dat niemand buiten Tesla heeft gemeten.
Wat er daadwerkelijk is geleverd
Er staan ongeveer 45 Cybercabs geregistreerd in Texas. Dat is het complete wagenpark met deze motor. Er is geen teardown geweest, geen genoemde magneetsamenstelling en geen verificatie door derden - de claim rust op één zin van Tesla's CEO.
Wat het in Europa relevant zou maken
Europese autofabrikanten behoorden in 2025 tot de bedrijven die in de knel kwamen, dus een in Europa gebouwde motor die geen exportvergunning nodig heeft, is hier meer waard dan het Texaanse wagenpark doet vermoeden. Tesla's kostenengineering migreert wel degelijk: de Supermanifold ging van een Model 3-onderdeel, naar een stilletjes herzien onderdeel voor de Model Y uit Grünheide, naar de derde generatie in de Cybercab. Als de motor die route naar in Grünheide gebouwde auto's volgt, is een Europese Tesla niet langer afhankelijk van een besluit dat in Peking wordt genomen. Tot die tijd gaat het om één aandrijfeenheid in zo'n 45 auto's, 8.000 km van de dichtstbijzijnde Europese koper.
Update: 2026-09-05
Bij bovenstaand verhaal horen twee kanttekeningen. Tesla heeft eerder al tractiemotoren zonder zeldzame aardmetalen gebouwd: de oorspronkelijke Model S en Model X gebruikten AC-inductiemotoren, die helemaal geen permanente magneten bevatten, en Tesla stapte pas met het permanentmagneetontwerp van de Model 3 over op magneten met zeldzame aardmetalen. Wat nieuw is, is een motor uit de permanentmagneetklasse zonder die materialen, niet een Tesla zonder die materialen — daarom omschreef Electrek de belofte uit 2023 als een Tesla die “terug” gaat naar motoren zonder zeldzame aardmetalen. Ook de efficiëntieclaim is kleiner dan hij klinkt: elektromotoren zetten nu al 90% of meer van de toegevoerde energie om in rotatiekoppel, dus veel ruimte voor verbetering is er niet, en Tesla noemde geen enkel cijfer bij de verbetering die het claimt. Bron: Electrek.