Californië's discriminatiezaak tegen Tesla kwam voor de rechter. Geen jury, en geen plafond op de schadevergoeding.

Het Civil Rights Department van Californië begon op 21 september 2026 in Oakland met het bepleiten van zijn zaak tegen Tesla wegens rassendiscriminatie, viereneenhalf jaar nadat het de aanklacht indiende. Het proces loopt naar verwachting tot 30 oktober, en anders dan bij vrijwel elke andere zaak tegen de fabriek in Fremont wordt deze niet door een jury beslist.

Een rechter, geen jury, en geen plafond

Rechter Peter Borkon van het Alameda County Superior Court behandelt de zaak als bench trial en beslist zelf over de aansprakelijkheid. Dat maakt uit. Schadevergoedingen die jury's in discriminatiezaken toekennen zijn vaak spectaculair en worden bij toetsing weer fors teruggebracht — het patroon dat Tesla heeft doorlopen. Het oordeel van een rechter komt zonder die opgeblazen bedragen tot stand, waardoor het moeilijker terzijde te schuiven en moeilijker te verlagen is.

De blootstelling is onbegrensd. De Fair Employment and Housing Act van Californië stelt, anders dan de federale wet, geen maximum aan de schadevergoeding die een rechter kan toewijzen. De staat diende de aanklacht in februari 2022 in op grond van FEHA en de Equal Pay Act.

Wat de staat moet bewijzen

Het departement stelt dat zwarte werknemers in Fremont te maken kregen met alomtegenwoordige intimidatie, waaronder racistische scheldwoorden en racistische graffiti, en dat Tesla dat niet heeft voorkomen of er niet adequaat op heeft gereageerd toen het ervan wist. Het stelt ook dat er sprake was van raciale segregatie bij de verdeling van het werk: zwarte werknemers werden doorgesluisd naar de laagstbetaalde en minst aantrekkelijke functies, kregen minder betaald en werden gepasseerd bij promoties.

Elektreks weergave van de processtukken voegt cijfers toe die de persbureaus niet melden: een loonkloof van ruwweg $1.533 per maand tussen zwarte en witte werknemers over de periode juni 2018 tot juni 2024, en een HR-afdeling met ongeveer één medewerker per 604 tot 740 werknemers. Dat zijn de cijfers van de staat, geen vastgestelde feiten.

Tesla ontkent dat het iets fout heeft gedaan, zegt discriminatie niet te tolereren en zegt werknemers te hebben ontslagen van wie is vastgesteld dat zij zich misdroegen.

Dit is niet de class action — en dat is precies het punt

Een aparte particuliere class action over dezelfde fabriek nam de tegenovergestelde route. Meer dan 6.000 zwarte werknemers waren toegelaten om als groep te procederen, totdat de rechter in die zaak dat besluit terugdraaide, waardoor zij hun claims stuk voor stuk individueel moesten voortzetten. Electrek meldt dat ongeveer 580 van hen individueel doorgaan na een gedeeltelijke schikking in juli 2026.

Door die ommekeer weegt de zaak van de staat zo zwaar. Als een class uiteenvalt, verdwijnt ook de route naar een oplossing voor de hele fabriek — individuele claims gaan langzamer, zijn goedkoper om stil te schikken en leveren geen uitspraak op over de werkvloer als geheel. Een staatstoezichthouder heeft geen toelating als groep nodig, en dus is dit nu de enige procedure die kan leiden tot een oordeel over Fremont in plaats van over de ervaring van één werknemer daarmee.

Tesla beantwoordt al tien jaar claims over Fremont. Voormalig liftbediende Owen Diaz kreeg in 2021 $137 miljoen toegewezen door een jury, teruggebracht tot $15 miljoen door een rechter en vastgesteld op $3,2 miljoen door een tweede jury. De US Equal Employment Opportunity Commission heeft een eigen intimidatiezaak lopen. Geen daarvan leidde tot een uitspraak over de vraag of de fabriek zélf discrimineerde.

Waarom het in Europa uitmaakt

Tesla's staat van dienst op arbeidsgebied ligt in Europa concreet onder vuur, niet in abstracto. Het conflict met IF Metall in Zweden duurde 1.021 dagen voordat de vakbond het beëindigde, en de sympathieacties bereikten 264 geblokkeerde Supercharger-laadpunten. Europese wagenparkkopers hanteren bij inkoop steeds vaker toetsing op arbeidsomstandigheden, en tegen een rechterlijk oordeel — welke kant het ook opvalt — valt lastiger in te brengen dan tegen een persverklaring.

Voor november wordt geen uitspraak verwacht. Borkon kan de zaak in beraad nemen zodra de zittingen op 30 oktober worden afgesloten.